N'kangu a kongo uzingilanga muna tini kia nda, muna ndambu ya Kalunga ya Afilika, tuka kuna sulu dia nsi ya gabão nate kuna zunga kia Zaire ye Uige, lutila kuna nsi ya Kongo     dia kati, muna ndanbu ya zunga kia cabinda Muna m'vu wa 1960 n'kangu wa akongo wakala muna tezo Kia 13,5%ya esi nsi; kansi wau ena akuluka muna 8,5% muna kuma Kia yaluka Dina dia yiza ye Vita ye nzala. Kana i wowo ena kaka vana fulu kia n'tatu mu vauka muna esi nsi ya ngola.

            Ye mpe akongo ye kinkulu kia ndinga tulenda songa vo, azingi ankulu a kin'tinu kia kongo ayikiluangua akongo,ye akala n'kangu wa buka kia ndinga ya Afilika ya n'kukumi. Muna ludi enkumbu ya n'kangu yi kongo. Vo yi ba yi mpila ya nsangi ya n'zole muna vovela ndonga, kansi vo se muntu umosi yi mu-(MEINHOF, apud Muna diodio, akongo disongele vo"n'kangua kongo". n'kangu una vo kinkulu ye fu yau yeti kuluka muna kuma Kia, sokolola fu wantu an'kaka. Bonso una usongelo kua Kanda Kin'tinu kia kongo, kina ye ntalu bonso yayi Muna wau 489 mil ya wantu, ena ayalumuka muna zunga 10 ya "esikongo, Bando ngo,Pombo,Nsoso,Suku,Yaka,Zombo,Hungu,Bayombe, ye Woyo". N'kangu ulutidi muna buka Kia akongo yeti monekena kuna zunga Kia Uige.

             

                 TRADIÇÕES E PRÁTICA DA CULTURA BAKONGO.

 N' SISA YEVO FU YE MAVANGU MA KINKULU KIA AKONGO.

        

        En'kangu wa akongo bena ye fu mavangu ma kinkulu kiau. Eyoyo fu yisosanga n'kangu akala umosi ngikani Kondua kua kivana yilenda songa vana vai,mvidisilu ya mavangu ma kinkulu. Vo yi Vita vana kati kua MPLA ye kimvuka Kia UNITA, ina ya nete tezo Kia mvula 20, ya tuese ngialukilu ya n'kangu muna fulu yau ya kivuila ye tinina muna zimbanza, muna sosa lutaninu lua luyalu. Ye koko yaluka kua tuese m'fuilu muna kinkulu, kadi e fu ya mbanza ye nsangani ya n'kangu wa mpila muna mpila, va fulu kimosi. Uloło wa n'kangu watinina muna zimbanza, kabalenda diaka vutuka ko muna fulu yau ya kivuila kuna nima ya Vita. 

        Ye n'kangu wowo akota muna zingu Kia mpa ye alutidi mu vova ndinga ya kimputu yina vo yi ndinga ya untuadi ya sikidisua muna n'kanda wa n'siku mia nsi ye lendo Kia mbumba. Ye n'kangu wowo wa muna mavata avilakene muna longa Ana au ndinga za afilica, mpila fu kieti songa vo mbandu yikuiza ya Ana nsi kabalenda zaya ndinga zau ko Kemusungula ko vo ndinga zozo nate muna nzo za malongi, kazeti longua ko ye kazeti vanua m'funu ko. Ye zitisua kua n'kanda wa n'siku mia nsi.

         Ye mpasi zikuiza yi sumbula Kia vidisa ndinga zeto Ndambu ya n'kangu asala muna mavata beti teza lunda fu ye kinkulu kiau, kanele vo, nate ye muna mavata, sanzi ya lumoni moni ya kota ye telelo ya kondua n'singa yakota ye yeti sosa mpe fuasa fu ye kinkulu vana katikua n'kangu. Vo tutoma tala tueti Mona mpe vo nzila zan'kaka za kinkulu Kia akongo kieti kisonga muna mavangu mamengi ye kinkulu Kia esi nsi ya Brazil. 

        Wantu an'kaka an'kua mayama ayuvuidi nga Capoeira, lundilu dia bulu, nga dia nsi ya angole? Mvutu za nzaki vê, kiokio fu Kia besi nsi ya Brazil, kansi kiasangana ye ulolo wa sinsu ya Afilika. Mvutu zau simosi ye samba ye candomblé. Yoyo fu ye mavangu mafulua kua wantu atuka muna zunga ya nza, bayenda kuna Yoyo nsi ya Brazil bonso nsi za, Afilika,Mputu, Ásia,ye Amelicas.